دیدار رئیس و اعضای دبیرخانه کنگره بین‌المللی علامه میرحامدحسین با آیت‌الله مددی
جمعی از مسئولان و پژوهشگران دبیرخانه کنگره بین‌المللی بزرگداشت علامه میرحامدحسین لکهنوی (ره) با حضور در بیت حضرت آیت‌الله سیداحمد مددی، استاد سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم و از صاحب‌نظران برجسته درایه و رجال، با معظم‌له دیدار و گفتگو کردند. در این نشست علمی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی سبحانی رئیس کنگره، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر روح‌الله کاظمی، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی اسفندیاری و حجت الاسلام والمسلمین محمدصادق مشفقی پور از مسؤولان دبیرخانه و جمعی از پژوهشگران حضور داشتند.
گزارش دست‌اندرکاران کنگره از روند احیای تراث لکهنو
در ابتدای این دیدار، مسئولان دبیرخانه گزارشی از سیر ده‌ساله اقدامات علمی، پژوهشی و میدانی کنگره ارائه کردند. بر اساس این گزارش:
- احیای موسوعه عبقات‌الانوار و تراث لکهنو: تحقیق و تصحیح بخش‌های بازمانده از شاهکار علامه میرحامدحسین در ۳۷ جلد به اتمام رسیده و با ضمیمه شدن سایر آثار برجسته خاندان عبقات (نظیر برهان السعادة/الصحیفة، استقصاء الإفحام در نزدیک به ۱۰ جلد، النجم الثاقب و آثار مرحوم مفتی محمدقلی و مفتی میرعباس)، مجموع آثار احیاشده به مرز ۷۰ جلد خواهد رسید. همچنین برای دستیابی به بیش از ۱۲۰۰ مصدر دست‌اول عامه که در عبقات مورد استفاده بوده، کاوش‌های گسترده‌ای طی چند سال در کتابخانه‌های هند، نجف و ایران انجام شده است.
- ساماندهی گنجینه کتابخانه ناصریه: با تلاش‌های میدانی مکرر محققان کنگره و همکاری نماینده ولی‌فقیه در هندوستان، گنجینه عظیم و کهن کتابخانه ناصریه لکهنو آفت‌زدایی، مرمت، تنظیم و فهرست‌نویسی جدید شده و نسخه‌های خطی و چاپ سنگی نادر آن ثبت و ضبط گردیده است.
- تدوین آثار روش‌شناختی و تلخیص علمی: استخراج روش‌شناسی جامع علامه میرحامدحسین در ۶ محور (اعتبارسنجی حدیث، نقد و وضع، فقه الحدیث، روش تاریخی، روش تفسیری و شیوه مواجهه با شبهات) در قالب ۶ مجلد به سرانجام رسیده است. همچنین تلخیص علمی و بازنویسی عبقات‌الانوار در ۳ جلد با ساختاری آکادمیک و متناسب با ادبیات پژوهشی معاصر تدوین شده است.
- پژوهش‌های تاریخی، مقالات و امتداد بین‌المللی: نگارش ارج‌نامه عمومی و تدوین زندگی‌نامه تخصصی و مستند علامه بر اساس مجموعه مکاتبات و نامه‌های تاریخی خاندان عبقات، برگزاری پیش‌نشست‌های نخبگانی در هند، نجف، قم، مشهد و اصفهان، و وصول و تایید بیش از ۵۰ مقاله علمی از میان ۱۵۰ موضوع پژوهشی مصوب، از دیگر محورهای اجرایی کنگره اعلام گردید.
بیانات و رهنمودهای تخصصی آیت‌الله مددی
در ادامه این نشست، آیت‌الله سیداحمد مددی پس از استماع گزارش فعالیت‌ها، ضمن تقدیر و تمجید از همت پژوهشگران دبیرخانه، کار بر روی آثار علامه میرحامدحسین و خاندان او را امری فوق‌العاده باارزش، ضروری و خدمتی بزرگ به مکتب امامت دانست و افزود: «علمای شیعه شبه‌قاره در قرون سیزدهم و چهاردهم، مکتب کلامی و فقهی بسیار عمیقی پی‌ریزی کردند و حتی حوزه‌های کهنی چون نجف اشرف از خدمات علمی و مادی آنان بهره‌مند بودند؛ لکن به دلیل شرایط جغرافیایی و دگرگونی‌های سیاسی پس از زوال حکومت‌های شیعی منطقه، این تراث تا حد زیادی دچار گمنامی شد که امروز احیای آن یک رسالت قطعی است.»
ایشان در ادامه با ارائه تحلیل‌های دقیق درایه، رجالی و تاریخی، چند محور اساسی را به عنوان بایسته‌های تکمیل این پروژه عظیم گوشزد نمود:
- ۱. گذار از رویکردهای جدلی به تحلیل‌های عمیق برهانی و تاریخی: استاد حوزه علمیه با نقد اکتفا به استدلال‌های صوری و جدلی در مباحث کلامی و حدیثی تأکید کرد: «امروز در فضای علمی و دانشگاهی جهان، شیوه صرفاً جدلی — که بگوییم چون فلان عالم عامی راوی را توثیق کرده پس تمام است — دیگر اقناع‌کننده و کارگشا نیست. شیعه همواره بر پایه برهان استوار پیش رفته و هیچ هراسی از طرح دقیق مباحث ندارد. باید حقیقت تاریخی متون شکافته شود؛ یعنی به جای توقف در احکام ظاهری رجال، ریشه‌یابی کنیم که فلان عالم چرا حدیثی را تضعیف یا توثیق کرده است؟ آیا تضعیف راوی به دلیل تشیع و وفاداری او به اهل‌بیت (ع) بوده است یا دلیل فنی دارد؟ این ریشه‌یابی تاریخی و متنی است که کار علمی را ماندگار و مستحکم می‌کند.»
- ۲. ترتیب تاریخی اسناد و تفکیک میان مصادر طولی و عرضی: آیت‌الله مددی با اشاره به شیوه‌های پژوهش در احادیث محوری امامت نظیر حدیث غدیر و حدیث ثقلین، بر ضرورت طبقه‌بندی منسجم متون تأکید کرد و فرمود: «در تنظیم روایات باید از کهن‌ترین مصادر آغاز کرد و سیر تحول متن و اسناد را به صورت تسلسل تاریخی ارائه داد. تفکیک میان مصادر طولی و عرضی بسیار حیاتی است؛ اگر عالمی حدیثی را با واسطه از منبعی نقل کرده باشد، نمی‌توان آن نقل ثانویه را یک مصدر مستقل در عرض اصل روایت به شمار آورد. باید با ذکر سیر زمانی و ارزیابی تلقی علمای مذاهب مختلف از متن، خواننده را به بطن تاریخ حدیث برد.»
- ۳. افق نگاه بین‌المللی و عرضه آثار به زبان جهان اسلام: ایشان با اشاره به تحولات علمی معاصر، لزوم حضور فعال تراث شیعه در محافل علمی کشورهای اسلامی را یادآور شد و خاطرنشان کرد: «ما باید نگاهمان جهانی باشد. اگر می‌خواهیم این آثار در دانشگاه‌ها، الازهر و مجامع علمی جهان اسلام مانند مصر، مغرب و الجزایر دیده شود، اکتفا به متن فارسی مانع نشر فراگیر آن خواهد شد. شایسته است در تلخیص‌ها و تدوین‌های جدید، حتماً عبارات و متون اصیل به زبان عربی فاخر ارائه گردند تا پژوهشگران در سرتاسر جهان اسلام بتوانند مستقیماً به آن ارجاع دهند و پایه‌های علمی مکتب را بازبشناسند.»
- ۴. توجه به ظرائف الفاظ و تعابیر در احادیث ولایت: معظم‌له در بخش پایانی سخنان خود، با ذکر نمونه‌ای از پژوهش‌های حدیثی در باب حدیث شریف ولایت («إنّ علیاً منّی و أنا منه و هو ولیّ کل مؤمن بعدی»)، به رد اشکالات مطرح‌شده از سوی برخی علمای عامه مانند آلوسی پرداخت و تصریح کرد: «تحلیل صحیح الفاظ نیازمند احاطه به شواهد تاریخی و ادبی است؛ تعبیر “بَعدی” در این قبیل احادیث، دلالت بر بعدیت رتبی و انقطاعی دارد — بدین معنا که هر جا رسول‌الله (ص) حاضر نباشد، ولایت بالاصاله با علی (ع) است — و مقید به بعدیت زمانیِ صِرف نیست؛ نکته‌ای که پاسخگوی بسیاری از مناقشات تاریخی و کلامی در این باب است.»
در انتهای این دیدار، اعضای دبیرخانه کنگره با سپاسگزاری از ارشادات و مباحث بدیع آیت‌الله مددی، برخی مجلدات چاپ‌شده عبقات‌الانوار را به ایشان تقدیم نموده و مقرر شد از نظرات و مشاوره‌های حدیث‌شناختی ایشان در فرآیند تدوین سایر بخش‌ها بهره‌برداری شود.
اعضای دبیرخانه کنگره بین‌المللی بزرگداشت علامه میرحامدحسین لکهنوی با آیت‌الله میرباقری دیدار کردند
