پاسداری و صیانت از مواریث مکتوب پیشینیان، به‌ویژه آثاری که پیوند مستقیم با هویت کلامی و مذهبی تشیع دارند، مسئولیتی خطیر و انکارناپذیر است. در رأس این مواریث، کتاب شریف «عبقات الأنوار فی إمامة الأئمة الأطهار» شاهکار ماندگار علامه مجاهد میرحامدحسین لکهنوی هندی (قدس‌سره) قرار دارد که در نقد و ابطال باب هفتم تحفه اثناعشریه دهلوی تصنیف شده است.

پیشینه بخش «حدیث علی مع الحق» در عبقات

نگارش تمامی مجلدات عبقات الأنوار در زمان حیات مؤلف به پایان نرسید و بخشی از مجلدات تنها در قالب دست‌نوشته‌ها، مسودات و یادداشت‌های مؤلف باقی ماند. بخش «حدیث علی مع الحق» از زمره همین بخش‌های مخطوط است که سال‌ها در اوراق پراکنده و دفاتر کتابخانه ناصریه لکهنو و نسخه‌های عکس‌برداری‌شده آستان قدس رضوی در غربت قرار داشت.

تصحیح چنین یادداشت‌هایی به دلیل خطاهای املایی کاتبان و رسم‌الخط هندی، نیازمند متدولوژی دقیق، احاطه بر نظام ارجاعی مؤلف و مهارت مضاعف در سیاق‌خوانی است تا از هرگونه تحریف و خطای علمی پیشگیری شود. متأسفانه انتشار شتابزده این بخش توسط یک مؤسسه، اثری ناقص و مالامال از تحریف و تصحیف را به بازار نشر عرضه کرد.

عوامل تخریب و تحریف متن در تصحیح اخیر

نویسنده محترم مقاله با بررسی تطبیقی نسخه چاپی با نسخه اساس مخطوط (به شماره ۲۴۹۲۴ کتابخانه آستان قدس) و منابع مرجع، مهم‌ترین آسیب‌های این چاپ را در محورهای زیر مستند ساخته است:

• خوانش ناصحیح و دستبرد در متن: تغییر واژگان نسخه و تبدیل آن‌ها به عباراتی مهمل و ساختگی که طعنه‌ها و استدلال‌های دقیق مؤلف را مخدوش کرده است (نظیر خوانش نادرست «شک‌های عامیانه» به جای «مثل‌های عامیانه»، یا تغییر «آن قسم که موضع است» به عبارت ساختگی «که موضوع است»).
• تغییر نابجای رمزها: تبدیل رمز اختصاری «آه» به «الخ» بدون توجیه علمی، و درج فاحش رمز «ح» (چاپ سنگی) برای این اثر در سرتاسر پاورقی‌ها، در حالی که این بخش هرگز به مرحله چاپ سنگی نرسیده بود!
• حذف خودسرانه متن مؤلف: سقط و حذف عباراتی بنیادین از کلام علامه بدون کوچک‌ترین اشاره در پاورقی، به بهانه ناقص دانستن سیاق سخن مؤلف.
• افزودگی در عناوین و عبارات: عنوان‌گذاری‌های غیردقیق و بدون علامت (مانند عنوان‌گذاری برای وجوه رد روایت مجعول) که سبب انتساب ناروای این عناوین به علامه شده است.
• سهل‌انگاری و خلط در مقابله با مصادر: عدم تطبیق دقیق نقل‌قول‌ها با کتب اصیل (مانند البوارق الموبقة) و تحریف نثر ادیبانه و توصیفات علامه درباره اهل‌بیت (ع).

جمع‌بندی و ضرورت تصحیحی نو

همان‌گونه که در نتیجه‌گیری این نوشتار آمده است، نسخه چاپی موجود به دلیل گزینشی بودن، حذف بخش‌های عمده، تصحیفات گسترده و عدم امانت‌داری، سلب اعتماد علمی نموده و شأن موسوعه فاخر عبقات الأنوار را مخدوش ساخته است. از این‌رو، تصحیحی علمی، روشمند، جامع و منقح از سوی پژوهشگران و دست‌اندرکاران احیای تراث لکهنو ضرورتی فوری و انکارناپذیر است.